Οι Άγιοι των ναυτικών

Από τα απώτατα χρόνια της ιστορίας των πολιτισμών, η θάλασσα έπαιξε πολύ σημαντικό ρόλο στη ζωή των ανθρώπων. Δεν είναι τυχαίο ότι οι πιο σημαντικοί πολιτισμοί τής αρχαιότητας - φυσικά και ο ελληνικός - αναπτύχθηκαν σε περιοχές κοντά στη θάλασσα. Η θάλασσα είναι το στοιχείο που ενώνει τους λαούς, ήταν και είναι ο δρόμος επικοινωνίας, η τροφός αλλά και ο καημός των ανθρώπων που ζουν κοντά της. Η θάλασσα συχνά προσωποποιήθηκε και πάντα συνδέθηκε με το θείο. Η παρουσία του Ποσειδώνα, άρχοντα της θάλασσας, ήταν διάχυτη στους αρχαίους έλληνες. Πολλές άλλες θεότητες της θάλασσας συνδέθηκαν με τη ζωή των θαλασσινών μέσα από θρύλους, μύθους και παραδόσεις, όπως οι γοργόνες και οι τρίτωνες.
Η θάλασσα ήταν ανέκαθεν στενά συνδεδεμένη με τη χριστιανική πίστη. Άλλωστε οι πρώτοι και σημαντικότεροι μαθητές του Ιησού, οι δώδεκα απόστολοι ήταν οι περισσότεροι ψαράδες στο επάγγελμα και μάλιστα έμπειροι και εξασκημένοι ναυτικοί. Ιδιαίτερα ο Απόστολος Πέτρος εξασκούσε χρόνια το επάγγελμα αυτό πριν αφήσει τα πάντα για να Τον ακολουθήσει. Ο ίδιος ο Χριστός ευλόγησε το επάγγελμά τους με το θαύμα που έκανε στη λίμνη Γενησαρέτ: μετά από μια ατελέσφορη νύχτα ακολουθώντας την συμβουλή του τα δίχτυα τους γέμισαν ψάρια.
Στα πρώτα της βήματα η χριστιανική πίστη υιοθέτησε πολλά στοιχεία από το ναυτικό επάγγελμα. Ορισμένα από αυτά ήταν ο ΙΧΘΥΣ δηλαδή το ψάρι, του οποίου τα γράμματα είναι αρχικά των λέξεων Ιησούς Χριστός Θεού Υιός Σωτήρ, και η άγκυρα που συμβολίζει την ελπίδα. Ο Νώε και η κιβωτός συμβολίζουν το καράβι της Εκκλησίας που οδηγεί στη σωτηρία. Στη συνέχεια αναπτύσσεται μια πιο στενή σχέση μεταξύ της Εκκλησίας και του ναυτικού και το σύμβολο του σταυρού μπαίνει στα κατάρτια, στα ακρόπρωρα, στα πανιά και στις σημαίες.
Ο Άγιος Νικόλαος «πού 'ναι της γης και του πελάγου», κύριος των ανέμων, της τρικυμίας και της παγωνιάς, ο κατεξοχήν θαλασσινός Άγιος, που τον επικαλούνται οι θαλασσινοί στις δύσκολες ώρες και τάζουν τάματα, ο Άγιος Νικόλαος, ο «καραβοκύρης» και «χιονιάς» και πολιούχος πολλών περιοχών που έχουν το όνομά του, μολονότι δεν ήταν ναυτικός ο ίδιος είχε κάνει τόσο πολλά θαύματα σε ναυτικούς που η αγάπη και η ευγνωμοσύνη τους προς το πρόσωπό του, τον ανακήρυξε προστάτη τους. Κάποτε ο Άγιος αναχώρησε με ένα Αιγυπτιακό καράβι, για τα Ιεροσόλυμα. Μαζί του ήταν και πολλοί Χριστιανοί, που πήγαιναν να προσκυνήσουν τους Αγίους τόπους. Τη νύχτα βλέπει ο Άγιος στον ύπνο του, ότι ο διάβολος έκοβε τα σχοινιά του καταρτιού στο καράβι. Μόλις ξύπνησε το πρωί είπε στους ναύτες: «Σήμερα θα μας βρει μεγάλη τρικυμία και θα υποφέρουμε πολύ. Προσευχηθείτε στο Θεό και θα μας φυλάξει από τα κύματα». Σε λίγο φύσηξε ισχυρός άνεμος και έγινε θαλασσοταραχή μεγάλη. Επιβάτες και πλήρωμα έχασαν την ψυχραιμία τους και περίμεναν να καταποντισθούν. Ο Άγιος Νικόλαος όμως γονατιστός προσευχήθηκε με θέρμη προς τον Κύριο και το θαύμα έγινε. Οι άνεμοι έπαυσαν, η θάλασσα αμέσως γαλήνεψε, και όσοι ήταν στο πλοίο ανακουφίστηκαν. Την ώρα όμως της μεγάλης τρικυμίας κάποιος ναύτης ανέβηκε στο κατάρτι, για να δέσει τα σχοινιά. Κατεβαίνοντας όμως γλίστρησε και έπεσε στο κατάστρωμα του πλοίου και έμεινε νεκρός. Όλοι στενοχωρήθηκαν, που χάθηκε ένας άνθρωπος. Ο Άγιος Νικόλαος παρακάλεσε τότε τον Θεό να τον αναστήσει. Και ω του θαύματος! Ο πεθαμένος ναύτης αναστήθηκε σαν να ξύπνησε από ελαφρό ύπνο.
Παράδοση για τον Άγιο Νικόλαο αναφέρει ότι κάποτε, τουρκικό πολεμικό πλοίο που έπλεε στο Στενό των Σπετσών αποβίβασε αξιωματικούς του στο νησί. Αυτοί επισκέφθηκαν τη Μονή του Αγίου Νικολάου, όπου έτυχαν ιδιαίτερα περιποιητικής φιλοξενίας από τον ηγούμενο. Ένας από τους αξιωματικούς, όμως, μπήκε στον Ιερό Ναό και έκλεψε το ασημένιο καντήλι που κρεμόταν μπροστά στην εικόνα του Αγίου. Όταν, μετά από λίγες ώρες, το τουρκικό πλοίο ήταν έτοιμο να αποπλεύσει, παρατηρήθηκε ότι παρά την ήρεμη θάλασσα, αυτό δεν μπορούσε να κινηθεί, σαν να το κρατούσε κάποια άγκυρα. Ενώ το πλοίο έμενε ακινητοποιημένο, ο ηγούμενος, που είχε ανακαλύψει την κλοπή, έσπευσε σ' αυτό με μικρή λέμβο και ενημέρωσε τον πλοίαρχο. Αμέσως, ο πλοίαρχος διέταξε επί ποινή θανάτου τον δράστη να παρουσιασθεί. Έντρομος από το θαύμα, ο αξιωματικός παρουσιάσθηκε και όχι μόνον επέστρεψε το καντήλι, αλλά και έδωσε και χρήματα για την επιδιόρθωσή του και την κατασκευή και ενός νέου, προκειμένου να εξιλεώσει τον Άγιο Νικόλαο.
Εκτός από τον Άγιο Νικόλαο υπάρχουν και άλλοι Άγιοι που συνδέονται με θαύματα στη θάλασσα όπως ο Άγιος Σπυρίδων. Το 1716 σε μια τρομερή επιδρομή των Τούρκων στην Κέρκυρα οι κάτοικοι του νησιού μη έχοντας άλλα μέσα για να προβάλλουν αντίσταση επικαλέστηκαν με αγρυπνία και θερμή προσευχή τον Άγιο Σπυρίδωνα. Τότε ξέσπασε τρομερή φουρτούνα και καταιγίδα ώστε ο τούρκικος στόλος έπαθε τόσο μεγάλη ζημιά που αναγκάστηκε να φύγει και δεν απείλησε ποτέ ξανά το νησί. Πολλές φορές ο Άγιος Σπυρίδων έχει κάνει θαύματα σε ναυτικούς γι’ αυτό το λόγο στο ναό του στην Κέρκυρα υπάρχουν καντήλια που στο κάτω μέρος τους κρέμεται ένα καραβάκι. Είναι τάματα που έγιναν από ναυτικούς.
Ένα από τα περίεργα της λατρείας του Αϊ Γιώργη, είναι ότι στα Πριγκιποννήσια και στον Μαρμαρά στην Κωνσταντινούπολη, ο Άγιος λατρεύεται ως θαλασσινός, προστάτης των ναυτικών (Άγιε μου Γιώργη, καβαλάρη, φύλασσέ μου το καράβι).
Όμως ο Άγιος Νικόλαος θεωρείται ο κατ' εξοχήν προστάτης των ναυτικών καθώς και του Ελληνικού Πολεμικού Ναυτικού και Λιμενικού Σώματος, γιατί στον βίο του αναφέρονται πολλά θαύματα που έχουν σχέση με τη θάλασσα. Για το λόγο αυτό, όλα τα πλοία του πολεμικού ναυτικού, καθώς και όλα τα εμπορικά, φέρουν την εικόνα του στο τιμόνι στην πλώρη ή στη γέφυρα. Αμέτρητοι είναι οι ναοί στα λιμάνια, στα νησιά και στα ακρωτήρια, που φέρουν το όνομα του και τα τάματα των ναυτικών που σε δύσκολες στιγμές τον επικαλούνται: Άη-Νικόλα, βοήθα με! Παρεκκλήσια που φέρονται επί πλοίων είναι αφιερωμένα στον Άγιο Νικόλαο, όπως εκείνο στο ιστορικό θωρηκτό Γ.Αβέρωφ. Επίσης πολλά πλεούμενα παίρνουν το όνομά του και ως προστάτης των ναυτικών αναφέρεται σε πολλά νησιώτικα τραγούδια. Η ημέρα τιμής του Αγίου Νικολάου είναι επίσημη αργία σε όλα τα ελληνικά πλοία, λιμένες, Υπηρεσίες λιμένων και ναυτιλιακές εταιρείες. Επίσημη επίσης αργία είναι για το Πολεμικό Ναυτικό, το Υπουργείο Εμπορικής Ναυτιλίας(πρώην) και το Λιμενικό Σώμα. Τα πλοία σημαιοστολίζονται και οι σφυρίχτρες τους ακούγονται καθώς γίνεται η περιφορά της εικόνας από πλοίο σε πλοίο. Η Ορθόδοξη Εκκλησία μας τιμά τη μνήμη του Αγίου Νικολάου στις 6 Δεκεμβρίου και την ανακομιδή των ιερών λειψάνων του στις 20 Μαΐου, αλλά και κάθε Πέμπτη ψάλλονται στον Άγιο Νικόλαο ωραιότατοι ύμνοι, διότι η Πέμπτη ημέρα της εβδομάδας είναι αφιερωμένη από την Εκκλησία μας στους δώδεκα Αποστόλους και στον Άγιο Νικόλαο.
Οι Έλληνες ναυτικοί τρέφουν βαθύ σεβασμό για τους ναυτικούς Αγίους και μαρτυρούν ότι στις δύσκολες στιγμές και τρικυμίες νιώθουν την ανάσα του Αγίου Νικολάου δίπλα τους να τους καθοδηγεί με σιγουριά και ασφάλεια στη γαλήνη.

                                                       Παναγιώτης Καφετζόπουλος